Epilepsi (Sara) Nedir?
Epilepsi, beyin hücrelerinin anormal elektriksel aktivitesi sonucu tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir nörolojik hastalıktır. Bu anormal elektriksel aktivite, beyin hücrelerinin normal iletişimini bozar ve nöbet adı verilen ve kişiden kişiye farklılık gösteren bir dizi semptomu tetikleyebilir.
Epilepsi Belirtileri Nelerdir?
Epilepsi yani sara hastalığının en belirgin belirtisi tekrarlayan nöbetlerdir. Nöbetler, beyin fonksiyonlarında ani ve geçici bir değişikliğe neden olan anormal elektriksel aktivitenin bir sonucudur. Nöbet tipleri farklı olabilir, bazıları nesneleri büyük ya da küçük görme, flaş ışıkları gibi olmayan görsel algı, nesneleri algılamada zorlanma gibi görme algısında bozukluğu şeklinde görsel, bazıları vücudun bir yarısında veya bir bölgesinde hissiyat bozukluğu, halüsinasyon, baş dönmesi – denge bozukluğu, uyuşma şeklinde duyusal veya vücutta ani kas sertleşmesi veya titreme şeklinde motor semptomlar şeklinde olabilir.
Bazı nöbetlerde, bireyin çevresine tepki vermemesiyle veya şuurunun bulanıklaşması şeklinde bilinç kaybı eşlik ederken (büyük nöbet – jeneralize nöbet) , bazı nöbetlerde bilinç kaybı olmaz( küçük nöbet – fokal nöbet). Bazen de sessizleşme, kendine zarar verme veya tuhaf davranışlar şeklinde semptomlarda görülebilir
Epilepsi nöbetleri genellikle şu şekillerde ortaya çıkabilir:
Jeneralize ( büyük) Nöbetler: Beynin tamamını etkileyen anormal elektriksel aktivite sonucu ortaya çıkan nöbetlerdir. Bu nöbetlerde, bilinç kaybı, kas gerginliğinde artma veya azalma, ani kas kasılmaları, çırpınma- sıçrama şeklinde düzensiz hareketler, sıklıkla yaralanmalar olabilir.
Fokal(Küçük) Nöbetler: Beynin belirli bir bölgesinde oluşan anormal elektriksel aktivite ile oluşan nöbetlerdir. Kişi bu nöbetler sırasında genellikle çevresine tepki verebilir, çevresinde olup biteni algılayabilir. Vücudun bir bölgesi veya bir yarısında anormal hissiyat veya kas kasılması – çırpınma (örneğin göz çevresinde, dudak çevresinde seğirme, elde veya ayakta atma vb. gibi) gibi istemsiz hareketler olabilir.
Fokal nöbetlerin jeneralize hale gelmesi: Başlangıçta sınırlı bir bölgede başlayan nöbetlerin daha sonra tüm beyne yayılmasıyla karakterizedir. Bu nöbetler, kısmi nöbetlerin genellikle daha yaygın semptomlarla birleştiği durumlarda ortaya çıkar.
Epilepsi Tanısı Nasıl Konur?
Epilepsi tanısı, genellikle nöbet geçiren kişinin belirtilerinin dikkatlice incelenmesi ve tıbbi bir değerlendirme ile konulur. Bu değerlendirme sırasında, nöbetlerin sıklığı, şiddeti, semptomları ve olası tetikleyicileri değerlendirilir.
Hastanın nöbetinin tarif edilmesi veya kameraya kaydı nöbetin tipini ve tanısını koymayı kolaylaştırır.
Ayrıca, kan testleri, beyin dalgalarının aktivitesini gösteren EEG (elektroensefalografi), manyetik rezonans görüntüleme (MRI) gibi görüntüleme testleri de kullanılabilir.
Epilepsi Tedavisi
- Epilepsi genellikle antiepileptik ilaçlarla tedavi edilir. Bu ilaçlar, nöbetleri kontrol altında tutmaya ve tekrarlamasını önlemeye yardımcı olur.
- Ketojenik Diyet: Özellikle çocuklarda sık kullanılan bir alternatif tedavi yöntemidir. Yüksek yağ, düşük karbonhidrat ve yeterli protein içeren bir diyettir.
- İlaçlarla kontrol edilemeyen veya ilaçların ciddi yan etkileri olan durumlarda, cerrahi müdahale bir seçenek olabilir. Epileptik odakların çıkarılması veya beyin implantları gibi cerrahi prosedürler düşünülebilir.
- Vagus Sinir Stimülasyonu (VNS): Vagus sinirine implant edilen bir cihaz, düzenli olarak elektrik sinyalleri göndererek nöbetlerin sıklığını azaltabilir.
- Ayrıca hastaların uzun süre parlak ışıkta kalmaması, uyku düzensizliği, beslenme düzensizliği, aşırı stres, ateşli hastalık gibi durumların yönetiminin yapılması tedaviyi daha olumlu etkiler.
Biofeedback, nörofeedback ve stres yönetimi gibi alternatif terapi seçenekleri de bazı vakalarda faydalı olabilir. Epilepsi tedavisi, bireye özgü olarak planlanmalı ve bir nöroloji uzmanı tarafından yönlendirilmelidir. Her hasta farklı olduğu için, en uygun tedavi seçenekleri ve yaklaşımları kişiselleştirilmelidir.
Epilepsi Hastalığı Olanlar Hangi Meslekleri Yapamaz?
Epilepsi, bireyin meslek seçimi üzerinde bazı sınırlamalar getirebilir ancak bu sınırlamalar her zaman net değildir ve bireyin durumuna, nöbetlerin kontrol altında olup olmadığına ve mesleğin gereksinimlerine bağlı olarak değişebilir. Bazı mesleklerdeki riskler nedeniyle, epilepsi hastalığı olan bireylerin belirli meslekleri yapmalarına kısıtlamalar getirilebilir. Epilepsi hastaları pilotluk, dalgıçlık, cerrahlık, kesici ve delici makinelerle çalışan meslekler, yüksekte çalışmayı gerektiren meslekler, dağcılık, araç sürücülüğü, itfaiyecilik ve silah kullanmayı gerektiren polislik ve askerlik gibi meslekleri yapamaz. Ayrıca epilepsi hastalarının iş yerlerine hastalıkla ilgili durumlarını bildirmeleri gerekir. Bireyin epilepsi tedavisi ve nöbetlerin kontrol altında olması, meslek seçiminde önemli bir faktördür. Her durum, bireysel olarak değerlendirilmelidir.
Epilepsi Hastaları Ehliyet Alabilir mi?
Epilepsi, nöbetlerin aniden ve beklenmedik şekilde ortaya çıkma potansiyeli nedeniyle sürüş güvenliğini etkileyebilir. Sürücülerin bir araç kullanırken nöbet geçirme riski, kendileri ve diğer sürücüler için ciddi tehlike oluşturabilir. Bu nedenle, sürüş ve epilepsi arasındaki ilişki dikkatlice ele alınmalıdır. Her epilepsi vakası farklıdır ve bireysel olarak ele alınmalıdır. Bir kişinin sürüş yeteneği, nöbetlerin sıklığı ve ciddiyeti, tedaviye verdiği yanıt ve diğer faktörler göz önüne alınarak değerlendirilmelidir. Sürücüler, kendi sağlık durumları ve sürüş becerileri hakkında dürüst olmalı ve ehliyet alma süreçleri nöroloji uzmanları ile birlikte yönetilmelidir.
Ülkemizde epilepsi hastalarının ehliyet almaları mümkündür ancak bu süreçler nöroloji uzmanlarının görüş ve değerlendirmeleri ile sürdürülmektedir.
30 Eylül 2021 Tarihli ve 31614 Sayılı Resmî Gazete’de yayınlanan Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik kapsamınca;
“1) Şuur kaybının olduğu, şuur kaybının olmadığı, uyarılmış veya uyarılmamış epilepsi nöbeti geçiren hastalar, altı aylık periyodlarla nöroloji muayenesi yaptırdıklarını, üç yıl boyunca, ilaçsız veya en fazla iki antiepileptik ilaç kullanır halde iken nöbet geçirmediklerini belgelemeleri hâlinde durumları nöroloji sağlık kurulunda değerlendirilir.”
“3) İlk veya tek uyarılmamış epilepsi nöbeti geçiren kişilerin altı aylık periyodlarla nöroloji muayenesi yaptırdıklarını, iki yıl boyunca nöbet geçirmediklerini ve antiepileptik ilaçları kullanmadıklarını belgelemeleri hâlinde durumları nöroloji sağlık kurulunda değerlendirilebilir.”
